Kadzidłowiec indyjski – ajurwedyjskie remedium o wszechstronnym zastosowaniu

Kadzidłowiec (boswellia) – pochodzenie i historia

     Kadzidłowiec indyjski (Boswellia serrata Roxb. ex Colebr.) jest drzewem występującym w Afryce północnej i północno-wschodniej, na terenie Półwyspu Arabskiego oraz Pakistanu. Osiąga wysokość nawet 5 m, posiada korę koloru szaro-zielonego i owalnych, owłosionych liściach. Występuje w kilku odmianach, a wśród najpopularniejszych wyróżnia się Boswellia serrata, czyli kadzidłowiec indyjski oraz Boswellia carteri – kadzidłowiec Cartera.

     Surowcem farmaceutycznym jest żywica pozyskiwana z tego drzewa.      

     Przez co najmniej 3000 lat żywica drzewa Boswellia, znana również jako kadzidło lub olibanum, była ważnym towarem handlowym. Olibanum jest naturalną żywicą gumowo-oleistą, otrzymywaną poprzez nacięcia w pniach drzew z rodzaju Boswellia (Al-Yasiry A.R.M., Kiczorowska B.).

    Pierwsze wzmianki na temat kadzidłowca pochodzą z Ajurwedy, a także z tradycyjnej medycyny chińskiej. Obie te „szkoły medyczne” stosowały boswellię w przypadku chorób infekcyjnych, gorączki, w chorobach układu krążenia oraz w zapaleniach stawów. Boswellia jest surowcem olejkowym, a za najcenniejsze substancje o właściwościach terapeutycznych uważa się kwasy bosweliowe z grupy trójterpenów (Błecha K.). 

Związki aktywne kadzidłowca indyjskiego

    Oleożywica, zwana także jako guggul, której roślina zawdzięcza swoje prozdrowotne właściwości, zawiera od 30 do 60% czystej żywicy, od 5 do 10% olejków eterycznych oraz polimery i polisacharydy. Świeżo zebrany guggul charakteryzuje się pięknym, złotym kolorem, charakterystycznym aromatem i dużą lepkością. Podczas procesu twardnienia, przybiera on żółto-brunatną barwę. Poddaje się go procesowi oczyszczania poprzez destylację z parą wodną. Ostatnim etapem procesu przeróbki kadzidłowca jest liofilizacja, czyli przemiana płynu w suchy ekstrakt B. serrata. 

     Uważa się, że kwasy bosweliowe stanowią substancje aktywne odpowiadające za przeciwzapalne działanie boswelli. Spośród nich najważniejsze znaczenie przypisuje się kwasowi acetylo-keto-β-bosweliowemu (AKBA). Zgodnie z wymogami Farmakopei Brytyjskiej z 2009 roku w suchym surowcu powinno znajdować się co najmniej 1% AKBA (Błecha K.).

     Do 10% zawartości gumożywicy stanowi olejek eteryczny zawierający: pinen, borneol, mircen, werbenon, tuja-dien, trans-pinokarweol i limonen (Milik K.).

Zastosowanie terapeutyczne Boswellia serrata

     Obecnie preparaty kadzidłowca najczęściej stosowane są w terapii reumatoidalnego zapalenia stawów. Prowadzone są jednocześnie gruntownie badania pod kątem leczenia schorzeń cywilizacyjnych, w tym nowotworów. Aktualny stan wiedzy pozwala stwierdzić, że żywica kadzidłowca wykazuje właściwości:

• obniżające poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi oraz hipoglikemiczne,
• hepatoprotekcyjne,
• ochraniające układ sercowo-naczyniowy, 
• neuroprotekcyjne, polegające na przywróceniu uszkodzonym nerwom sprawności, za sprawą właściwości antyoksydacyjnych,
• zmniejszające stany zapalne, ból i obrzęki poprzez hamowanie wydzielania substancji je aktywujących, w tym leukotrienów,
• przeciwnowotworowe, m.in. za sprawą zahamowania namnażania się komórek rakowych i powstawania przerzutów,
• antybakteryjne i przeciwgrzybicze, dzięki obecności w żywicy olejku eterycznego;
• łagodzące dla skóry (kadzidłowiec jest stosowany w leczeniu dermatoz, takich jak łuszczyca czy wyprysk rumieniowy),
• przeciwzmarszczkowe poprzez zatrzymanie procesów niszczenia włókien kolagenowych (Gilewska A.).
• wpływa korzystnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego – leczenie przewlekłych chorób zapalnych jelit, w tym choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego,
• zwiększa przepływ soków trawiennych, co prowadzi do poprawy trawienia i wchłaniania (Al-Yasiry A.R.M., Kiczorowska B.).

Kadzidłowiec indyjski w badaniach naukowych

   We współczesnej medycynie kadzidłowiec indyjski stał się obiektem licznych badań. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku odkryto substancje aktywne B. serrata, czyli kwasy boswelinowe. Wtedy też zaczęły pojawiać się publikacje o ich prozdrowotnych właściwościach i zastosowaniach.

    W eksperymencie zaproponowanym przez Sengupta i wsp., badaniu o charakterze prospektywnym, randomizowanym, z podwójnie ślepą próbą i z grupą kontrolną otrzymującą placebo poddano grupę 60 osób z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. Czas badania wynosił 90 dni. W trakcie badania oraz po jego zakończeniu analizowano parametry biochemiczne oraz szacowano ból oraz funkcjonowanie fizyczne pacjentów. Po zakończeniu eksperymentu stwierdzono znaczącą poprawę objawów klinicznych choroby takich jak ból, sztywność oraz ruchomość stawów w porównaniu do osób przyjmujących placebo. Jednocześnie nie zaobserwowano działań niepożądanych suplementacji dla dwóch rodzajów badanych wówczas preparatów (Jańczyk A., Sawczuk M.).

     Badanie przeprowadzone na 20 pacjentach z przewlekłym zapaleniem jelita grubego wykazało pozytywny wpływ ekstraktu z boswellia serrata aż u 18 badanych. W wyniku suplementacji 300 mg ekstraktu (podawanego 3 razy dziennie przez 6 tygodni) poprawie uległo zarówno samopoczucie pacjentów, jak i wyniki badań biochemicznych (Gupta I. i wsp., 2001).

     Wyniki badań nad B. serrata sugerują, że jego suplementacja jest bezpieczna i może być stosowana również we wspomaganiu leczenia astmy. Pierwsze eksperymenty kliniczne przeprowadził Gupta I. i wsp. Wykazał on, że u 70% pacjentów zażywających ekstrakt Boswellia serrata w dawce 3 razy dziennie po 300 mg doszło do zmniejszenia objawów klinicznych choroby, ograniczenia napadów duszności, a także do zmniejszenia liczby eozynofilów (Gupta I. i wsp., 1998).

Dawkowanie oraz omówienie możliwości zastosowania preparatów kadzidłowca

     Kadzidłowiec jako surowiec zielarski może być zażywany w formie nieprzetworzonej lub w postaci gotowych ekstraktów. Zawierają one standaryzowane ilości kwasów boswelinowych wraz z substancjami poprawiającymi ich przyswajanie przez organizm. 

Dawkowanie:

• w formie nieprzetworzonej – do około 2 g dziennie, najlepiej w 3 dawkach podzielonych,
• gotowe ekstrakty standaryzowane – należy stosować się do zaleceń producenta suplementu (Sharma S. i wsp.).

Dawki stosowane w badaniach: 

• od 150mg do 1200mg dziennie – leczenie chorób zapalnych i zwyrodnieniowych stawów (Siddiqui, M. Z.)
• od 3x300mg do 4x400mg dziennie ekstraktu z kadzidłowca – leczenie przewlekłych chorób zapalnych jelit (Ke F. i wsp.).
• od 150mg do 3x300mg dziennie ekstraktu z kadzidłowca – alergie i astma (Gupta I. i wsp., 1998).
• od 150mg do 3x300mg dziennie w chorobach nowotworowych a nawet do 4200 mg dawki dobowej w badaniach na pacjentach z guzami złośliwymi mózgu (Kirste S. i wsp.).

    Warto wiedzieć, że substancje aktywne zawarte w kadzidłowcu charakteryzują się niską biodostępnością, co utrudnia osiągnięcie dawki terapeutycznej. Jednak spożycie suplementu wraz z tłustym posiłkiem lub bezpośrednio po, znacząco poprawia wchłanianie kwasów boswelinowych a także zapobiega podrażnieniom przewodu pokarmowego (Sharma S.  i wsp.). 

     Kadzidłowiec można stosować również jako olejek eteryczny, środek do okadzania lub składnik maści, żeli i plastrów. Olejki eteryczne z kadzidłowca wykorzystuje się w aromaterapii mają działanie wyciszające, relaksujące i redukujące stres. Dodawany do kąpieli wykazuje właściwości antyseptyczne i przeciwzapalne, dzięki czemu działa łagodząco w  chorób skórnych (egzema, trądzik). W kosmetyce – występuje w składzie wielu kremów przeciwzmarszczkowych oraz balsamów do ciała. Ogranicza wydzielanie sebum i działa oczyszczająco na skórę twarzy i głowy (Milik K.). Ponadto ekstrakty i olejki eteryczne z kadzidłowca były stosowane jako środki antyseptyczne w płynach do płukania jamy ustnej, a także w leczeniu kaszlu i astmy (Al-Yasiry A.R.M., Kiczorowska B.).

     Ciekawostka: Kadzidło z żywicy B. serrata jest polecane dla doszy wata i kapha – harmonizuje doszę i zwiększają sattwę – jasność umysłu (Frawley D.)

Środki ostrożności, interakcje i przeciwskazania w suplementacji Boswellia serrata

     Ze względu na brak dostatecznej ilości badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania preparatu u dzieci, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią nie zaleca się stosowania w powyższych przypadkach.

     Możliwe interakcje z lekami:

• Może wpływać na metabolizm leków hormonalnych.
• Substancje aktywne zawarte w B. serrata są inhibitorami Glikoproteiny-P (P-Gp) i mogą wpływać na biodostępność leków, w których transporcie białko to bierze udział.
• Zmniejszają agregację płytek krwi, co może powodować ryzyko krwawienia, jeżeli zażywane są z innymi lekami antyagregacyjnymi (Poeckel D., Werz O., Kokkiripati, P. K., i wsp.).

Podsumowanie

     Kadzidłowiec indyjski posiada wiele prozdrowotnych właściwości, m.in.: przeciwzapalne, przeciwbólowe i antybakteryjne. W medycynie ajurwedyjskiej a także obecnie w medycynie konwencjonalnej wykorzystywany jest jako środek ochronny przed infekcjami, który wywiera pozytywny wpływ na funkcjonowanie układu odpornościowego.

     Działa neuroprotekcyjnie oraz kojąco na układ nerwowy, dzięki czemu suplementy z B. serrata sprawdzają się także w terapii wspomagającej stanów lękowych i depresji. Kwas beta-boswelianowy zawarty w żywicy kadzidłowca poprawia przekaźnictwo impulsów nerwowych – sprzyja poprawie koncentracji, zmniejsza problem rozkojarzenia i zapominania.

     Kadzidłowiec indyjski korzystnie wpływa na naturalny proces regulacji poziomu cholesterolu — zmniejszenie frakcji LDL oraz zwiększenie frakcji HDL. Dzięki temu suplementy B. serrata sprawdzają się także w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

     Jest pomocny w łagodzeniu dolegliwości alergicznych, stanowiących swoistą odpowiedź układu immunologicznego na pyłki roślin i in.. Stosowanie kadzidłowca może zmniejszyć lub wyeliminować katar sienny oraz zapalenie błony śluzowej nosa z przyczyn alergicznych.

     Żywica kadzidłowca indyjskiego wspiera regenerację komórek wątroby a także prawidłowe funkcjonowanie tego narządu.

     Łagodzi bóle stawowe, mięśniowe i kostne oraz przynosi ulgę przy przewlekłych dolegliwościach reumatycznych. 

     Efekty niepożądane suplementowania kadzidłowca indyjskiego występują niezwykle rzadko i zazwyczaj dotyczą przekroczenia zalecanej dawki preparatu (mogą pojawić się objawy takie jak: biegunka, nudności oraz wysypka). Należy pamiętać, że zażywając jakiekolwiek inne leki, suplementy diety lub jeżeli występują choroby przewlekłe, przed rozpoczęciem suplementacji kadzidłowca indyjskiego zawsze warto udać się na konsultacje do swojego lekarza pierwszego kontaktu. 

Bibliografia

• Al-Yasiry A.R.M., Kiczorowska B., Frankincense – therapeutic properties (Kadzidłowiec – właściwości terapeutyczne), Postepy Hig Med Dosw (online), 2016; 70: 380-391.
• Błecha K., Rola suplementacji diety i fitoterapii w profilaktyce i leczeniu chorób narządu ruchu, praca doktorska, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, 2023, s. 20-21.
• Gilewska A., Boswelia – kadzidłowiec – na co pomaga? Właściwości, wskazania, przeciwwskazania, 2021
• https://wylecz.to/ziola/kadzidlowiec-na-co-pomaga-wlasciwosci-wskazania-przeciwwskazania
• Frawley D., Terapie ajurwedyjskie, Zielone wydawnictwo, Kraków 2023, s. 384-385.
• Sharma S. i wsp., Pharmacokinetic study of 11-keto β-Boswellic acid. Phytomedicine, 2004, 11(2-3), s. 255-260.
• Poeckel D., Werz O., Boswellic acids: biological actions and molecular targets. Current medicinal chemistry, 2006, 13(28), 3359-3369.
• Kokkiripati, P. K., i wsp. Gum resin of Boswellia serrata inhibited human monocytic (THP-1) cell activation and platelet aggregation. Journal of ethnopharmacology, 2011, 137(1), 893-901.
• Jańczyk A., Sawczuk M., Wybrane suplementy diety stosowane w chorobie zwyrodnieniowej stawów (ChZS)/ Selected dietary supplements for treating osteoarthritis, FARMACJA WSPÓŁCZESNA 2019; 12: 29-35.
• Siddiqui, M. Z., Boswellia serrata, a potential antiinflammatory agent: an overview. Indian journal of pharmaceutical sciences, 2011, 73(3), 255.
• Ke F. i wsp., Herbal medicine in the treatment of ulcerative colitis. Saudi journal of gastroenterology: official journal of the Saudi Gastroenterology Association, 2012, 18(1), 3.
• Gupta I. i wsp., Effects of Boswellia serrata gum resin in patients with bronchial asthma: results of a double-blind, placebo-controlled, 6-week clinical study, European journal of medical research, 1998, 3(11), 511-514.
• Gupta I. i wsp., Effects of gum resin of Boswellia serrata in patients with chronic colitis. Planta medica, 2001, 67(05), 391-395.
• Kirste S. i wsp., Boswellia serrata acts on cerebral edema in patients irradiated for brain tumors. Cancer, 2011, 117(16), 3788-3795.
• Milik K., Historia i zastosowanie kadzidłowca/ Kadzidłowiec indyjski: starożytne olibanum i jego właściwości lecznicze, 2024.